Vì vậy, việc thời gian qua ngành tòa án An Giang đem án dân sự ra xử lưu động đang gây băn khoăn về căn cứ pháp lý cũng như danh dự, uy tín, bí mật đời tư của đương sự…

Tháng 9-2009, TAND TP Long Xuyên đã đưa hai vụ tranh chấp hợp đồng góp hụi và tranh chấp hợp đồng vay tài sản - hợp đồng góp hụi mà bị đơn là bốn mẹ con bà H. ra xử lưu động tại trụ sở văn phòng khóm nơi bà H. đang sinh sống. Tuyên án, TAND TP Long Xuyên đã buộc bốn mẹ con bà H. phải trả tổng cộng cho các nguyên đơn gần 3 tỉ đồng.

Thành phố: Để tuyên truyền, giáo dục

Tại phiên xử lưu động công khai này, bốn mẹ con bà H. đều vắng mặt. Bà H. cho biết chưa nói đến nội dung bản án đúng hay sai, việc tòa đưa ra xử lưu động kiểu này khiến mẹ con bà cảm thấy rất xấu hổ và rất ngại với hàng xóm, thậm chí còn mất mối làm ăn sau này vì mất uy tín.

Trong thực tiễn xét xử, những vụ án bị đưa ra xét xử lưu động đều là những vụ án hình sự. Việc đưa tranh chấp dân sự ra xử lưu động như trên liệu đã đúng?

Lý giải, thẩm phán Trần Văn Nghĩa, Chánh án TAND TP Long Xuyên, nói: “Chúng tôi từng đưa nhiều vụ án dân sự ra xét xử lưu động nên việc này không có gì lạ. Tuy nhiên, chúng tôi chỉ đưa những vụ dân sự điển hình, có tính giáo dục, răn đe cao ra xử lưu động mà thôi”.

Ông Nghĩa cho biết thêm: “Trong tài liệu hội nghị triển khai công tác năm của TAND Tối cao cũng có ghi “tăng cường xét xử lưu động” mà không nói rõ là chỉ được xử lưu động án hình sự hay dân sự. Điều đó có nghĩa là cả án hình sự và dân sự đều có thể đưa ra xử lưu động bởi không chỉ riêng án hình sự mà cả dân sự cũng cần phải tuyên truyền. Hơn nữa, việc đưa án dân sự ra xử lưu động mang tính giáo dục, răn đe và tuyên truyền pháp luật cao. Thế nên chúng tôi được lãnh đạo TAND tỉnh đồng thuận, ủng hộ. Thực tế chưa thấy có đương sự nào phản đối hay khiếu nại việc bị đưa ra xét xử lưu động dân sự làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự, nhân phẩm của họ cả. Mà nếu họ nói có bị thiệt hại thì cứ kiện hay khiếu nại và chứng minh thiệt hại đi, chúng tôi sẽ thụ lý, giải quyết”.

Ông Đào Văn Ngọc, Viện trưởng VKSND TP Long Xuyên, cũng nói: “Tôi đồng tình với việc đưa án dân sự ra xử lưu động bởi luật không cấm. Hơn nữa, việc xét xử này góp phần tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho người dân. Từ trước đến giờ VKS cũng chưa hề nhận được một đơn khiếu nại nào về việc xử lưu động gây tổn hại đến danh dự, uy tín của đương sự”.

Tỉnh cũng đồng tình

Tìm hiểu, chúng tôi được biết không riêng gì TP Long Xuyên mà nhiều huyện khác ở An Giang cũng đã đưa một số vụ án dân sự ra xử lưu động.

Theo thẩm phán Bùi Trí Dũng - Chánh án TAND tỉnh An Giang, việc đưa vụ án dân sự ra xử lưu động không phải là chủ trương chung của ngành tòa án. Tuy nhiên, thực tế chưa có một văn bản pháp luật nào quy định chỉ có án hình sự hay dân sự mới được đưa ra xử lưu động. Hơn nữa, do điều kiện của tỉnh là địa bàn có diện tích rộng nên vấn đề tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tới người dân còn nhiều khó khăn. Vì thế, các tòa địa phương đưa án dân sự ra xử lưu động nhằm tạo điều kiện để người dân tiếp cận với pháp luật nhanh chóng, phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương. Đồng thời cũng giảm được nhiều chi phí đi lại cho người dân và cho cả tòa.

Trả lời về việc uy tín, danh dự, bí mật đời tư của đương sự có bị ảnh hưởng khi đưa ra xử lưu động hay không, ông Dũng lập luận: “Một vụ án dân sự bị đưa ra xử tại trụ sở tòa thì cũng mang tính công khai và nhiều người có thể tham dự. Nếu bị đơn thua kiện mà không chịu thi hành án, cơ quan thi hành án cũng phải tới nhà bị đơn làm việc, thuyết phục nhiều lần để họ tự nguyện thi hành án. Nếu đương sự không tự nguyện thi hành thì cơ quan thi hành án sẽ bố trí lực lượng cưỡng chế. Như thế cả làng, cả xóm ai cũng biết và uy tín của họ cũng bị ảnh hưởng vậy. Tuy nhiên, chúng tôi chỉ đưa những vụ cá biệt ra xử lưu động mà thôi”.

Nói thế nhưng ông Dũng cũng thừa nhận: “Đây cũng là một góc để chúng tôi suy nghĩ thêm”.

VĂN ĐOÀN - DƯƠNG HẰNG